Je hoeft geen dik boek uit je hoofd te kennen om te beginnen. Dungeons & Dragons, kort D&D, is een spel waarin een groep samen een verhaal vertelt. De een beschrijft de wereld. De anderen beslissen wat hun personages doen. Een dobbelsteen beslist of iets lukt, mislukt, of net anders loopt dan je hoopte.

Deze gids legt uit hoe zo’n avond werkt, met de regels van 2014. Dat is de vijfde editie, niet de herziening van 2024. De precieze Engelstalige tekst staat in het System Reference Document 5.1. Hier krijg je genoeg om de eerste keer mee te doen.

Een verhaal dat je samen maakt

Stel je een herberg voor aan de rand van een bos. Het regent. Iemand schuift een brief over de tafel: de molenaar is drie nachten niet thuisgekomen. Dat is geen voorgelezen hoofdstuk. Jij mag de brief openscheuren, de herbergier uithoren, of meteen het bos in lopen.

De regels geven die keuzes gewicht. Ze zijn geen script. Een goede avond voelt als een gesprek met dobbelstenen erbij. De tafel bepaalt de sfeer, van licht tot spannend, en ook wat niet welkom is.

Wie er aan tafel zit

De meeste spelers besturen één personage. Jij zegt wat hij of zij probeert. Je hoeft niet met een andere stem te praten. “Mijn personage vraagt of iemand de molenaar heeft gezien” is een complete beurt. Toneelspelen mag, het is geen toelatingseis.

Eén persoon is de spelleider, vaak DM genoemd, naar het Engelse dungeon master. Die speelt de rest van de wereld: de herbergier, de wachter, het weer, het dier achter de deur. De spelleider is geen tegenstander die de spelers moet verslaan. Hij of zij houdt het verhaal in beweging en zegt wanneer een worp nodig is.

Vier of vijf personen werken prettig. Met meer dan zes wordt het wachten lang. Iedereen speelt mee, ook de spelleider.

Wat je nodig hebt

Je hebt een personage nodig, dobbelstenen en een plek om te zitten. De stenen heten d4, d6, d8, d10, d12 en d20, naar het aantal zijden. De d20 gebruik je het meest. Een set kun je kopen, lenen, of vervangen door een app als de tafel dat goedvindt.

Een personageblad is het formulier met jouw getallen. Veel bladen zijn Engels. Vul ze in het Nederlands in als je dat fijner leest. Hoe je zo’n blad vult, staat in Je eerste personage maken.

Papier en een potlood zijn verder genoeg. Noteer namen.

Drie manieren waarop een scène speelt

Bijna alles valt in een van deze drie bakken.

Je verkent. Je loopt een pad af, doorzoekt een kamer of let op sporen. De spelleider beschrijft wat je merkt. Jij zegt waar je heen gaat.

Je praat. Je onderhandelt, liegt, troost of stelt een vraag. Zeg wat je wilt bereiken en hoe je dat aanpakt. De spelleider speelt de ander.

Je vecht, of je ontwijkt gevaar. Niet elke avond heeft een gevecht. Wegrennen, verstoppen of een afspraak sluiten is soms de betere keuze. De gevechtsregels zijn het strakst, omdat er dan veel tegelijk gebeurt.

Je mag tussen die bakken bewegen. Een gesprek kan een achtervolging worden. Dat schakelen is het spel.

De twintigzijdige dobbelsteen

Als de uitkomst onzeker is en er iets op het spel staat, vraagt de spelleider om een worp. Je rolt een d20 en telt een aanpassing op uit een eigenschap, zoals Kracht of Behendigheid. Een hoog getal helpt. Een laag getal zit je soms in de weg.

De spelleider heeft een doelgetal, de moeilijkheidsgraad. Haal je dat of hoger, dan lukt het. Blijf je eronder, dan lukt het niet, of alleen met een prijs: je vindt de deur, maar iemand hoort je. Een worp is geen straf. Hij zorgt dat niet alleen de luidste speler altijd slaagt.

De schaal is grof. Iets wat bijna vanzelf gaat, zit rond een 5. Een gewone lastige taak rond een 10. Een serieuze uitdaging rond een 15. Iets voor een echte vakman rond een 20, en daarboven wordt het zeldzaam. Jij rolt. De spelleider zegt of het genoeg was.

Niet alles vraagt een worp. Een open deur loop je door. Worpen zijn voor momenten waarop falen interessant is. Werken twee personen elkaar direct tegen, dan vergelijkt de spelleider hun worpen. De hoogste wint.

Voordeel, nadeel en bekwaamheid

Staan de omstandigheden aan je kant, dan heb je voordeel. Je rolt twee keer een d20 en gebruikt het hoogste resultaat. Staan ze tegen, dan heb je nadeel en gebruik je het laagste. Voordeel en nadeel heffen elkaar op. Je stapelt ze niet: twee redenen voor voordeel betekenen nog steeds maar één extra steen.

Bekwaamheid is training. Ben je bedreven in een vaardigheid, dan tel je een extra bonus op. Op niveau 1 is die bonus +2. Op bladen staan de namen vaak in het Engels, zoals Perception of Stealth. Denk aan waarneming en sluipen. De lijst dekt onder meer atletiek, geschiedenis, inzicht, overtuigen en omgaan met dieren. Je klasse en je achtergrond bepalen waarin je bedreven bent.

Inspiratie is een losse beloning. De spelleider kan die geven als je een overtuiging echt volgt, of een zwakte echt in de weg laat zitten. Je hebt haar, of niet. Je spaart geen stapel. Uitgeven bij een aanval, reddingsworp of eigenschapsworp geeft voordeel. Je mag haar ook doorspelen aan een andere speler.

Een gevecht in gewone taal

Een gevecht bestaat uit rondes van ongeveer zes seconden. Iedereen heeft per ronde één beurt. De volgorde heet initiatief: iedereen doet een Behendigheidsworp, de hoogste begint. Spelers die gelijk rollen, bepalen zelf hun onderlinge volgorde. De spelleider doet dat voor de figuren die hij bestuurt, en ook als een personage en een tegenstander gelijk liggen.

Iemand is alleen verrast als een kant echt verborgen bleef. Dan vervalt in de eerste beurt de beweging, de actie en de reactie. Een openlijke binnenkomst is geen hinderlaag.

Op jouw beurt verplaats je je tot je snelheid en doe je één actie. Je mag eerst een stuk lopen, iets doen, en daarna verder lopen. Een actie is aanvallen, een spreuk spreken, iemand helpen, of een voorwerp gebruiken dat aandacht vraagt. Eén gewone handeling, zoals een deur duwen, gaat daarin mee.

Een bonusactie bestaat alleen als een talent hem toestaat. Een reactie doe je buiten je beurt, meestal één keer tot je volgende beurt. De bekendste is een uithaal naar iemand die uit je bereik wegvlucht.

Een aanval: rol een d20, tel je aanpassing op, en tel +2 op als je het wapen beheerst. Vergelijk het totaal met de bepantseringsklasse van het doel, vaak AC genoemd. Een schild of een stevig harnas maakt dat getal hoger. Raak je, dan rol je schade en gaan er levenspunten af. Jij houdt je eigen punten bij. Op nul ben je bewusteloos en in gevaar, niet meteen dood.

“Ik duik achter de kar en schiet op de wolf” is een heldere beurt. De spelleider vertaalt die zin naar de worp.

Wonden en rust

Levenspunten zijn geen medisch dossier. Ze meten hoe lang je overeind blijft: uithoudingsvermogen, geluk en bijna-treffers door elkaar. Pas de laatste punten voelen als een echte wond.

Op nul maak je aan het begin van je beurt een reddingsworp tegen de dood, los van elke eigenschap. Rol een d20. Een 10 of hoger is een succes. Drie successen: je bent stabiel, nog bewusteloos. Drie mislukkingen: het personage sterft. Een 1 telt dubbel. Een 20 brengt je terug met één levenspunt. Schade op nul telt als een mislukking, een bijzonder zware treffer dubbel, en schade gelijk aan je maximum is meteen fataal. Een ander kan je stabiliseren of genezen.

Een korte rust duurt minstens een uur. Je mag levenspuntdobbelstenen uitgeven om punten terug te krijgen. Een lange rust duurt minstens acht uur, met slapen of licht werk, en hooguit twee uur de wacht. Een uur of meer vechten, lopen of andere inspanning onderbreekt hem. Daarna ben je op volle punten, en je krijgt een deel van je gebruikte dobbelstenen terug. Eén lange rust per etmaal, en je moet hem beginnen met minstens één levenspunt. Een dutje wist het avontuur dus niet uit.

Hoe een eerste avond voelt

Reken op twee tot drie uur. Het begin is een situatie, geen examen. De spelleider schetst waar je bent en wat er wringt. Jullie vragen, iemand doet een voorstel, er volgt een worp of juist niet.

Nieuwsgierig is genoeg. Zeg het als je vastzit. Noteer aan het eind één naam.

Wie de avond zelf wil dragen, vindt een opzet in Je eerste sessie als spelleider.

Drie dingen die meteen helpen

Luister naar de beschrijving voordat je een plan trekt. Er zit vaak een haak in: een open raam, een nerveuze knecht, een geur van natte vacht.

Zeg wat je probeert, niet alleen welk getal je hoopt te rollen. “Ik leid de wachter af zodat Mira langs hem glipt” geeft meer om mee te werken dan “ik rol misleiding”.

Gun de anderen ruimte. Als jij net een scène hebt gedragen, vraag dan wat hun personage doet. Daarna is de volgende stap een personage dat van jou is.